Følgeteneste for kven?

Leiar i Senterkvinnene i Sogn og Fjordane, Gunn Sande, skriv i lesarinnlegg at det er svært urovekkande at Helse Vest har sett krav om 1,5 t reiseavstand frå sjukehuset (målt til kommunesenteret) OG minst 50 fødslar i kommunen i året. Eg er einig!
Eg spurde etter dette brevet i siste styremøte i Helse Førde (for heller ikkje eg fann det på nettet), og reknar med at eg får svar på neste møte. I Nordfjord og Indre Sogn vil Helse Førde tilby følgeteneste utover dette som ein del av "God start"-prosjektet.For randkommunane i Ytre Sogn / Sunnfjord er det ikkje tilfelle.
Men Helse Vest er truleg innanfor dei rammene Regjeringa har sett for å bestemme. Og den Regjeringa er Senterpartiet ein del av! Så Senterkvinnene er per definisjon "medskuldige" i dette. KrF og dei andre opposisjonspartia ville sette grensa til 1 t, men Ap, Sp og SV gjekk for 1,5 t. Kor talet 50 fødslar pr år kjem frå skulle vore kjekt å vite.

KrF v/ Laila Dåvøy vil ta spørsmålet om 50 fødslar i året opp med ministeren. At det blir stilt krav til reisetid når det gjeld følgjeteneste er forståeleg. Men at det skal knytast krav til kommunestorleik, gjennom tal fødslar i året, synest å vere svært distiktsfiendtleg.

Kva er då eit menneske?

«Kva er då eit menneske, at du hugsar på det» heiter det i Salme 8 i Bibelen. Det står etter ei lang oppramsing av det vakre og gode og store i skaparverket. Og det fortsett med å fortelje korleis Skaparen sette dette mennesket til å styre over alt det skapte –«heilt ned til mauren i mold» som vi syng i ein annan song.

Mennesket har fått vit for å bruke det. Det er derfor vanskeleg å trekke dei etiske linjene for kva tid vitet vert brukt innanfor eller utanfor oppdraget vårt. Kva tid går mennesket frå å vere ein god forvaltar til å sette seg i Skaparen sin stad?  Skal mennesket med sin kunnskap, vere herre over liv og død, eller er det framleis ei makt (som mange av oss kallar Gud) utanfor oss sjølve som skal styre?

Dette er vesentlege spørsmål om menneskeverdet, og vesentlege spørsmål i vår tid.

Vi har etter kvart stor kunnskap og kan fikse og trikse mykje med biologien for både natur, dyr og menneske. Ofte vert kunnskapen brukt til å endre sjukdomar og redde liv. Men vi kan også bruke kunnskapen til det motsette. Og vi kan sette oss på den høge hest og prøve å definere kva som er «verdig» liv.

Dei politiske og etiske spørsmåla er mange; tidleg undersøking av barn i mors liv for å avdekke avvik, kven skal bestemme over livet til barnet i mors liv, vi assisterer personar som ikkje sjølve kan få born, vi bestemmer at born som blir til ikkje skal ha sjanse til å vite kven som er far, og no kanskje også mor. Vi kjøper «livmor-plass». Og vi vil gjerne bestemme kva tid vi er så sjuke at vi bør få døy.

Kva svar vi endar ned på er truleg avhengig av ståstaden og perspektivet til den som spør. Min ståstad er at mennesket er meir enn materie. Og at livet er meir enn tida på jorda. Eg trur på ein Gud, og at vi alle er ein del i ein plan. Derfor er det kanskje «lett» for meg å meine at vi gjer feil når vi sett eit menneske til å bestemme over eit anna menneske sitt liv og død. Men det vil vere situasjonar der eg meiner det må vere rom det. Abort etter voldtekt kan vere ein slik situasjon.

Desse store spørsmåla er ikkje uavhengige av verda vi lever i. Dvs. at dei edle intensjonar som ligg bak å hjelpe fort kan bli til utnytting av andre. For der det er behov er det også ein marknad, og der det er pengar må idealet svært ofte vike prioritet. Vi prøver å ramme inn med lover, men kjem sørgjeleg til kort. Og på eit tidspunkt vil kravet til «rettferd» vere større og meir politisk rett enn dei tunge etiske omsyna. Eit døme på det er korleis vi i ruspolitikken er i ferd med å gå frå forbod og førebygging til reperasjon og legalisering. Og likestillingsargumentet blir brukt om egg-donasjon.

I desse spørsmåla, der vi vil leike Gud, så må vi ta mål av oss til å vere like framsynte som ei skaparmakt. Kva gjer det med eit menneske å ikkje vite sitt biologiske opphav? Kva gjer det med eit samfunn at livet blir ei handelsvare? (Eg har fått twitter-kjeft for å kalle det det, men det er blåøygd å ikkje sjå den stor-industrien, utnyttinga og svarte økonomien som følgjer med vedtaka vi gjer)

Det var dette eg hadde lyst til å pirke borti i dag. Eg håpar på ettertanke hos deg som les, og ein diskusjon rundt bordet. Brukar vi styrings-oppdraget vi har fått på ein rett måte? For «kva er då eit menneske?»

 

Kristne aviser og FrP

Korleis kan det ha seg at aviser som kallar seg "kristne aviser" som td Dagen og Norge i Dag til tider held fram FrP som eit godt parti å stemme på? Kan hende vil de protestere på ein sånn påstand sjølve. Men for meg som lesar (sporadisk, rett nok), så synest det å vere slik.
FrP er for ein sekulær stat. Seinast svært tydeleg uttrykt gjennom fylkesleiaren i Sogn og Fjordane sin blogg, der han ma skriv at han "intenst mislikar" all form for religion. Overskrifta om hat mot ei heil menneskegruppe og deira tru skal eg la ligge, for den har han beklaga. Men han er svært nær å krenke rettane til kvar enkelt om trusfridom. Eg oppfattar ikkje dei nemnde avisene for å ønskje ein sekulær stat. Tvert om har dei på leiarplass ofte eit agg til KrF for ikkje å vere tydelege nok, eller for at partiet er for kompromissvillige.
Vidare er FrP eit liberalt parti. I alle fall i programmet og det dei seier. Kvar enkelt skal sjølv bestemme. Staten skal "ta" minst mogeleg inn i skattar og avgifter til å fordele på fellesskapet, fordi det "forstyrrer" marknaden, og fordi vi sjølve er best til å bestemme korleis pengane våre skal brukast.
Kva er det med FrP som gjer at nokre kristne meiner det er beste partiet? Er det så enkelt at det er uttalt støtte til Israel, uttalt mistru til muslimar, eller frieri til lommebok og egoisme? Eller står dei nemnde avisene for eit ønskje om ei smfunnsstyring meir lik den amerikanske, der den enkelte må hjelpe seg sjølv som best ein kan? Er det i felles mistru til sosialisme ein har funne kvarandre? Og i staden for å ta det beste frå ulike samfunnssyn og finne ein "tredje veg" hamnar heilt ute i hi grøfta?

I viktige livssynssaker er FrP knapt på bana, eller på det eg vil kalle feil banehalvdel. Det er nok å nemne ja til aktiv dødshjelp, ja til tidleg ultralyd for å lettare kunne fjerne barn med Downs, nei til tidleg skjenkestopp, ja til utsending av Romfolk og andre som grupper, ja til utsending av konvertittar, nei til bruk av religiøse symbol i det offentlege rom, nei til meir uhjelp, nei til strengare krav i klimapolitikken... Lista er svært lang...
Eg seier ikkje med dette at alt FrP står for er feil. Men for meg synest dei å bygge på ein ideologi som er vanskeleg å foreine med mykje av det eg opplever sentralt i den kristne bodskapen. Kanskje er nett det at FrP snur på femøringen og tilpassar bodskapen til den til kvar tid lyttande forsamling som gjer at dei vinn fram?

SV og FrP; like utfordrande?

KrF skal bestemme samarbeid framfor valet i september. Personleg syns det er både vanskeleg og utfordrande. Og FrP har i alle fall ikkje gjort det lettare å sjå føre seg eit samarbeid med dei, etter retorikken rundt Rom-folk i sommar. Det har vore så usmakeleg, at eg vil rå partiet mitt til ikkje å gå i regjering med FrP!
Samtidig så er eg samd i at dei "raud-grøne" treng avløysing. Dei er blitt både slitne og makt-arrogante. Viktige saker blir avgjort i regjering, og det er ikkje opning for partia å finne betre løysingar i Stortinget. Fleirtalsregjering har nokre demokratiske utfordringar.
Ap og SV er svært opptekne av sentral styring. Dei kvir seg heller ikkje for å vite på alle sine vegne kva som er det rette valet for den enkelte. Der har Høgre ei langt betre historie. Høgre er, trass i at dei arbeider for større kommunar, meir opptekne av lokalt sjølvstyre.
Distrikts- og landbrukspolitikk har vore ein viktig grunn til at eg har vore skeptisk til høgresida. Men det er store utfordringar med Ap også på dette. Praten er grei, men er resultata det?

FrP seier det er uaktuelt å støtte ei regjering dei ikkje sjølve er ein del av. Det skjønar eg, og det er vel det same for KrF. Men eg meiner det er uaktuelt å vere med i ei regjering med FrP, med eit sterkt tyngdepunkt mot det blå-blå.
KrF sin styrke er verdi-basert politikk og sentrumspolitikk. Vi er opptekne av sosial politikk, utan å vere sosialistisk. Både Ap og H har lagt seg tett inn mot sentrum, og kan vere aktuelle å samarbeide med. Men politisk ligg nok både SV og FrP for langt unna i (kvar sine) viktige saker.
Sidan Sp, Ap og SV går til val som eit samla alternativ, så må KrF gå for eit skifte. Skal det ha noko for seg for KrF å skifte, så må det bli for å få meir av KrF sin politikk.

Kontant-overføringar

Barnetrygda er under debatt. Mange har tatt til orde for å gjere om barnetrygda frå ei ordning der alle får likt, til å bli behovsprøvd. Barnetrygda vart vedtatt i 1944. Fram til 1970 var det berre einslege forsytarar som fekk for barn nr 1, medan alle fekk frå og med barn nr 2. Slik sett kan ein seie at ordninga var behovsprøvd frå starten.

I 2000 heva sentrumsregjeringa aldersgrensa frå 16 til 18 år. Argumentet var at tenåringar var like «kostbart» som småborn. Og foreldre har ansvar for barnet fram til det er 18 år og mynig.

Sp var i regjering då dette vart gjort. No vil dei kutte barnetrygd for eldre barn og auke ho for småborn. Argumentet er at gratis-prinsippet er innført i vidaregåande etter dette. Er det ikkje tenåringsforeldre i Sp-leiinga lenger? Ingen som kjenner denne utfordrande tida på kroppen? Og heller ingen «distrikts-foreldre» som må la borna bu på hybel medan dei går på vidaregåande. Det er dei færraste som klarer å dekke desse utgiftene berre med stipend.

Eller gjer Sp dette framlegget for å «ordne» opp att at dei har vore med å redusere kontantstøtta? Det høyrer slik ut; Meir barnetrygd til små born vil gje auka sjanse for foreldre å velje mellom barnehage og å sjølv vere heime med barnet. Eg tenkjer Sp hadde stått seg på å vere tydlegare på kva dei eigentleg vil. Dei kan ikkje argumentere mot kontantstøtta og så snu på flisa og seie det motsette for å argumentere for auka barnetrygd for småborn.

Men eg meiner det er meir grunn til å sjå på om ho skulle vore meir målretta. Argumenta mot er at det vil bli sett på som ei sosial ordning og vere stigmatiserande. Det trur eg ingenting på. Auken i trygdeytingar tyder slett ikkje på at det norske folk kjenner det stigmatiserande at pengane kjem frå fellesskapet via NAV. Eit anna argument er at pengane går direkte til mor, og dermed jamnar ut den skeivheita som er på løn mellom kvinner og menn. Javel. Men det er ein spesiell måte å jamne ut lønsskilnader på. Og det treff i så fall berre dei kvinner som har born.

Men eg også kvir meg for å gå for full behovsprøving. (kostnader til byråkrati må vurderast). Barnetrygda har stått i ro lenge, og har slik sett mykje mindre verdi no enn for år tilbake. Enkelte foreldre sett trygda uavkorta inn på konto til borna, andre må bruke ho slik ho er tenkt; som viktig bidrag til å få pengane til å halde frå lønningsdag til lønningsdag. Slik er støtta med og held vedlike skilnader meir enn å utjamne.

Går det an å ha ein fast del, som no, som er universell, og så auke opp til dei som har større trong for ordninga? Då kan vi gjere ordninga meir treffsikker, og la ho vere eit viktig element inn i arbeidet med å kjempe ned fattigdom, og særleg barnefattigdom. Eg ønskjer det. Heller enn å kutte for eldre born, og framfor å blande kontantstøtte-problematikken inn i barnetrygdordninga.

Tid for sterke kjensler

Sommaren er, sjølv utan sommarvarme, tid for sterke kjensler. No i midten av juli er det særleg to saker som i media kallar på merksemda vår. Det eine er at det er eit år sidan det forferdelege som hende i Oslo og på Utøya. Det er ein vanskeleg balansegang å markere dette på rett og verdig måte. Samtidig som det ikkje må vere ekskluderande for andre som har opplevd krise og tap, men i mindre skala. Eg hugsar ein gutt eg snakka med i fjor. Han mista far sin 22. juli. Kreft. Men han kjende det nesten vanskeleg å sørge. Det var ikkje "vondt" nok. Eg trur vi må sjå at kvar enkelt si sorg er stor, sorga er både individuell og eit fellesskap.
Den andre store saka i sommar er Rom-folket. Eg prøver å forstå dei som får mange campande romfolk tett inn på seg. Eg prøver å ikkje vere dømmande for reaksjonar, og spør meg sjølv korleis eg ville reagert sjølv. Men; eg kan ikkje forstå, godta eller teie stille om ein del av dei reaksjonane som ligg ute på bloggar, chattesider eller som kommentarar. Det er ille! Og blir diverre delvis legitimert av enkelte politikarar. Eg syns også at media har piska opp stemninga meir enn godt er.

Korleis kan eit folk som samlar seg i rosetog og fellesskap eine dagen trakke på ei heil folkegruppe neste dag?

Rett mann på rett plass

Er vi i ferd med å male oss inn i eit hjørne? Rike Norge, med sine relativt høge løner, med flust av ungdom som vel media, musikk, dans og drama som fordjuping på vidaregåande. Rike Norge, der vi blir stadig fleire eldre i høve til yngre, og 1 av 4 må velje utdanning og jobb innan «trøste- og bære»-yrka dersom vi skal klare å ta oss av dei eldre på ein verdig måte.

Fleire tar til orde for meir teknologi inn i omsorgsyrka. Det har eg også tru på. Men ikkje som erstatning for dyktige pleiarar. Vi må hugse at samstundes som vi blir fleire eldre, så blir også pleietyngda større. Men det var fasinerande å sjå korleis td Lyse energi har vore med å utvikle enkle  program for nettbrett eller TV der den eldre og familie/omsorgstenesta kunne ha kontakt oftare. Eller noko så enkelt som å sjå kven som ringte på døra og sleppe inn dei ein ville. Dette er viktig utviklingsarbeid som vil gjere kvardagen enklare og tryggare for mange. Men for ei raskt veksande gruppe, dei demente, så er ikkje dette aktuelle hjelpemiddel. For å frigjere ressursar for dei mest sjuke og for dei demente, så vil teknologien vere flott.

I min kommune går dei motesett veg. Her skal ein gjeninnføre nattevakter og kokkar på alle bu- og omsorgssentra. På desse sentra leiger eldre folk leilighet, og det bur ikkje meir enn ca 10 stk på kvart senter. Og det er personar utan tung pleietyngde. Det tyder på ein kommune som trass i at rekruttering er største utfordringa,  korkje har teke inn over seg  ressursmangelen eller det store behovet kommunen har for å bygge opp dementomsorga. Men bevares, det gir eit svært godt tilbod til dei som får det, og det opplevest trygt for familiane til dei eldre.

Samhandlingsreformen har som mål at fleire skal få helsehjelpa si utanfor eit sjukehus. Det vi merkar mest til no, er raskare utskriving frå sjukehus. Noko som sett større krav til tal tilsette og til kompetanse i kommunane. Mange søkjer samarbeid med nabokommunar for å klare det. Samhandlingsreforma vil bli ei ny omdreiing på skruen med å føre ressursar til dei sjukaste i kommunen.

Derfor trur eg vi må føre ein politikk som er familievenleg og gir gode løysingar for dei som har omsorgsoppgåver overfor eldre slektningar / venner. Det vil frigjere omsorgspersonell. Gode avlastnings-ordningar er eit stikkord skal ein familie våge å ta på seg denne typen arbeid.

Dernest vil teknologi hjelpe. Kva er insentivet innanfor det offentlege for ut utvikle teknologi? At ressursane når lenger, er opplagt ein. Men er det nok? I andre næringar er det økonomisk gevinst for utviklaren som er «premien». Er det eit minus for utviklinga av omsorgsyrket at det er få private aktørar? Dette veit eg for lite om, men spørsmålet må stillast. Eg lurer også på om det er ein samanheng mellom at mange kvinner er i omsorgsyrkene, og at det er få kvinnelege grunderar.

Løn og arbeidstid for omsorgsarbeidarar kjem vi vel heller ikkje utanom. Kvifor er det så stor lønsskilnad på ein ingeniør og ein sjukepleiar? Utdanninga er den same i tid. Ansvaret skulle ein tru var minst like stort hos sjukepleiaren. Er det her igjen at det er vanskelegare å rekruttere ingeniørar? Fordi dei er flust av private arbeidsgjevarar som tilbyr løner langt utanom offentlege budsjett sine sjansar? (Noko å tenkje på for likestillingsministeren?)

Eller skal vi som ein skikkeleg sleip riking, støvsuge fattigare land for deira kompetanse og tilsette eit nytt tenarskap for oss?